Nietoperze nie cieszą się dobrą sławą. Zwierzęta te, wiązane często z mrocznym, wampirzym rytuałem, przedstawiane jako legendarni wysysacze krwi, chowańce wiedźm, nosiciele chorób, okazują się niebywale interesującym obiektem badań, zarówno biologiczno-behawioralnych, jak i kulturoznawczych. Osobiście nie żywiłam nigdy do nietoperzy urazy – wręcz przeciwnie, od dziecka darzyłam je swoistą sympatią, choć nie ukrywam, że pewnym lękiem napawały mnie opowieści o ich rzekomym wplątywaniu się we włosy, na co szczególnie narażone miały być małe dziewczynki z burzami niesfornych loków chadzające samotnie po starych strychach. Z tym większym zainteresowaniem (oraz poczuciem, że wiele opowieści kreowanych wokół zwyczajów nietoperzy powinno zostać obalonych) sięgnęłam po przepięknie wydaną książkę albumową DeeAnn M. Reeder „Życie nietoperzy. Sekrety skrzydlatych ssaków”, opublikowaną w tym roku nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN.

Publikacja podzielona została na kilka tematycznych rozdziałów poświęconych między innymi anatomii, umiejętnościom i zwyczajom nietoperzy, a także kulturowo-przyrodniczej relacji człowieka z tymi zwierzętami. Okazuje się to bardzo zajmującą lekturą – bo o ile o zdolnościach echolokacyjnych zapewne większość z nas słyszała, o tyle na przykład o przebiegu ciąży, wyjątkowych narodzinach młodych osobników („większość zbadanych nietoperzy rodzi w pozycji z głową uniesioną do góry lub w pozycji kołyski [czyli poziomej], wykorzystując błonę ogonową i skrzydła do kołysania dziecka podczas porodu” [s. 199]) czy opiece rodzicielskiej już niekoniecznie. „Życie nietoperzy” podejmuje też bardzo istotny z ludzkiej perspektywy temat chorób, zarówno tych, które dotykają zwierzęta, jak i tych przez nie przenoszonych (i tego, czy aby na pewno za wszystko powinniśmy winić nietoperze!). Oprócz informacji ogólnych książka mieści charakterystyki wielu gatunków nietoperzy – a wszystko, jak przystało na album, zostało dokładnie, z niezwykłą starannością i dbałością o detale, zilustrowane fotografiami. Rozdziały końcowe zawierają z kolei krótką klasyfikację, słowniczek pojęć oraz bibliografię tak odsyłającą do artykułów i książek poświęconych nietoperzom, jak i informującą o organizacjach zajmujących się tymi ssakami.

DeeAnn M. Reeder, ceniona profesorka biologii na Bucknell University w Stanach Zjednoczonych, mammolożka, specjalistka w dziedzinie nietoperzy, bardzo umiejętnie dzieli się z odbiorczyniami i odbiorcami swoją pasją i zaangażowaniem. Jest to widoczne już od pierwszych zdań wstępu, w których pisze: „Pokochałam każdego napotkanego nietoperza. To prawda! Nawet te o »nieinteresującym wyglądzie«, (…) znalazły drogę do mojego serca i życia akademickiego. Miałam przywilej badać nietoperze na całym świecie i dzielić się swoją wiedzą z innymi. Te ssaki prowadzą nocny tryb życia i szybko latają – dlatego ludzie nie są w stanie obserwować i docenić ich w równym stopniu jak ptaki czy inne grupy zwierząt. Są jednak wszędzie. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie ich szukać, i zwracać szczególną uwagę na nocne niebo o zmierzchu” (s. 8). To też definiuje, jak się wydaje, prawdziwą ideę publikacji – idzie przecież nie o zapamiętanie wszystkich prezentowanych szczegółów z życia nietoperzy, a o ich odczarowanie, spojrzenie na nie łaskawym okiem (choć, jak podkreśla autorka, niektóre kultury nietoperze bardzo cenią), pozbycie się uprzedzeń i weryfikację mitów narosłych wokół tych zwierząt.

„Życie nietoperzy” to zatem coś więcej niż tylko atrakcyjnie wydana albumowa książka, w której cała uwaga czytelniczek i czytelników skupia się na warstwie graficznej. Choć przyciągająca wzrok oprawa rysunkowa i fotograficzna to z całą pewnością ogromny atut publikacji, jest ona przede wszystkim nieodłącznym towarzyszem tekstu – a to, jak wiemy, nie zawsze w publikacjach albumowych kwestia oczywista. W przypadku książki DeeAnn M. Reeder mamy do czynienia z przemyślanym i starannie przygotowanym kompendium wiedzy, po lekturze którego, oprócz obrazów poszczególnych gatunków nietoperzy (a niektóre z nich są wyjątkowo urocze!), w pamięci pozostanie spora dawka biologicznych ciekawostek, a wiele obiegowych treści i wyobrażeń zostanie zrewidowanych. Tak jak gros z nas lubi najbardziej: trochę mimochodem, trochę „przy okazji”.

DeeAnn M. Reeder: „Życie nietoperzy. Sekrety skrzydlatych ssaków”. Przeł. Dariusz Sagan. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2026.