Wydanie bieżące

1 maja 9 (249) / 2014

Dominik Szcześniak,

W STARYM KADRZE

A A A
Celem wspólnego przedsięwzięcia Adama Ruska i Wydawnictwa Komiksowego jest przede wszystkim pielęgnowanie pamięci o długiej tradycji rodzimych opowieści obrazkowych, a co za tym idzie – przybliżenie współczesnemu czytelnikowi specyfiki tamtych narracji oraz usytuowanie ich w historycznym kontekście. Kreska nie jest tu powalająca, scenariusze nie trzymają w napięciu – bo nie w tym rzecz. W „Dawnym komiksie polskim” chodzi o ukazanie pierwszych prób Polaków w nowej dziedzinie, jak również celów, do jakich komiks był wykorzystywany. Pracy Adama Ruska nad tą unikalną serią – przedzierania się przez archiwalne pisma, przywoływania tła historycznego, organizowania materiałów zdjęciowych – nie sposób określić innym przymiotnikiem niż „fantastyczna”.

W drugim tomie redaktor serii proponuje czytelnikom trzy obrazkowe historyjki (lub „rysunkowe filmy”, jak wówczas je nazywano), które powstały po 1918 roku: „Ogniem i mieczem, czyli przygody szalonego Grzesia – Powieść współczesna”, „Kubuś i Bubuś” oraz „Przygody Walka w czasie wojny”. Autorami dwóch pierwszych nowel, ściśle ze sobą zresztą powiązanych, są rysownik Kamil Mackiewicz i twórca tekstów Stanisław Wasylewski, trzeci z kolei epizod jest efektem prac grafika Leona Prauzińskiego i anonimowego scenarzysty (choć całkiem możliwe, że tekstami również zajmował się Prauziński). Wszystko to opatrzone wnikliwym komentarzem Adama Ruska, w którym – poza toną ciekawych informacji – znaleźć można także fotografie, rysunki czy też satyry pochodzące ze stron tygodnika satyrycznego „Szczutek”.

Na łamach tego właśnie periodyku ukazywał się serial „Ogniem i mieczem”, nad wyraz sprawnie rysowany przez Mackiewicza. W dość zwięzłej formie przedstawiał on losy Grzesia, który zaciągnął się do wojska, skakał z frontu na front, siał postrach w sercach wrogów, ale nie stronił również od kontaktów z damami czy innych uciech. Co ciekawe, dwuwierszowe teksty, znajdujące się pod każdym z kadrów, powstawały do gotowych rysunków, skutkiem czego w przypadku „Przygód szalonego Grzesia” twórcą wiodącym był w istocie Mackiewicz. Rymowanki Wasylewskiego (czasem dobre, czasem złe), zyskały na jakości po przekształceniu „Ogniem i mieczem” w „Kubusia i Bubusia”, w którym to komiksie ramię w ramię z Grzesiem do walki z bolszewikami stanęli jego dwaj synowie.

Tutaj Wasylewski przerzucił się na czterowersowe podpisy, co niewątpliwie przysłużyło się płynności historii – trzeba przyznać – dość drastycznej jak na opowieść dla najmłodszych („Kubuś i Bubuś” byli już bowiem publikowani w dziecięcym magazynie „Grześ”). Na jej kartach trójka bohaterów wyrusza na wojnę, kompletuje grupę jeńców (włamywacza, „żydka”, bolszewika i szpiega), których następnie zabija, by w finale wrócić do rodzinnego domu.

„Przygody Walka w czasie wojny” to zdecydowanie mniej humorystyczna i nieco inaczej skonstruowana historyjka. Prauziński umieszcza na stronie po sześć obrazków, z których każdy posiada odrębny tytuł i stanowi kolejny etap w przedstawianej przez autora opowieści. Komiks jest bardzo źle narysowany, obfituje w prostacki humor, aczkolwiek stanowi ciekawy materiał obserwacyjny. Główny bohater przedstawiony jest jako prawdziwy patriota, ale równocześnie jest także szowinistą i antysemitą. Takich postaw na pożółkłych planszach znajdziemy zresztą więcej.

Siły drugiego tomu „Dawnego komiksu polskiego” upatruję w pracy redaktorskiej. Słowa wstępu autorstwa Adama Ruska są o wiele ciekawsze niż same komiksy, które współczesnemu odbiorcy mogą się wydać „niezjadliwe”. Jako historyczne opracowanie jest to jednak mistrzowska robota.
„Dawny komiks polski 2”. Scenariusz: Stanisław Wasylewski. Rysunki: Leon Prauziński, Kamil Mackiewicz. Koncepcja albumu i redakcja: Adam Rusek. Wydawnictwo Komiksowe. Warszawa 2014.