Wydanie bieżące

1 lipca 13 (301) / 2016

Przemysław Pieniążek,

NIEZBĘDNIK KOMIKSOLOGA (NARRACJA W POWIEŚCI GRAFICZNEJ)

A A A
Kamila Tuszyńska – narratolog, medioznawca i teoretyk komiksu – podjęła się zadania niezmiernie ambitnego, choć, zaznaczmy od razu, zwieńczonego pełnym sukcesem. W liczącej grubo ponad czterysta stron publikacji autorka zebrała i wnikliwie omówiła (występujące w amerykańskich oraz europejskich kręgach badawczych) dyskursy teoretyczne poświęcone tytułowej kategorii. Oczywiście, wysiłek nie ograniczył się do systematycznego uporządkowania istotnych zjawisk czy zredefiniowania pojęć, autorka zaproponowała bowiem nowe narzędzia badawcze oraz szereg transdyscyplinarnych koncepcji. Kamila Tuszyńska słusznie zauważa, iż dotychczasowe metody analizy oraz interpretacji nader często okazują się niewystarczające w obliczu wyzwań stawianych przez i przed współczesnymi powieściami graficznymi (uwikłanymi w zwrot narratywistyczny, jak również rezonującymi pierwiastkiem autotematyzmu, metafikcji czy intertekstualności), których kontekst kulturowy, społeczny i polityczny wciąż nie stanowi solidnego fundamentu komiksologicznych rozważań.

Zaproponowana przez autorkę metoda badawcza stanowi intrygujące połączenie kognitywistycznej narratologii oraz antropologii opowiadania (w wariancie hermeneutycznym i dekonstrukcyjnym), poszerzone o koncepcje pochodzące (nie tylko) z różnych dziedzin humanistyki. Dzięki temu, jak przekonuje Kamila Tuszyńska, możliwe staje się opisanie zastosowanych w graphic novels transmedialnych strategii narracyjnych i fabularnych – nieocenionego źródła wiedzy o człowieku i ponowoczesnej kulturze – podczas gdy same dzieła doskonale sprawdzają się w charakterze użytecznych narzędzi w konstruowaniu jednostkowej/zbiorowej tożsamości.

Erudycyjny, przemyślany i nade wszystko spójny wywód zyskał równie czytelną kompozycję. We wstępie autorka pieczołowicie referuje stan badań nad narracją w komiksie. Rozdział pierwszy pozwala lepiej zrozumieć zaproponowaną przez autorkę koncepcję dwumedium, podczas gdy drugi ukazuje ewolucję narratologii, porządkując przy okazji kwestię pojęć i terminów stosowanych w różnych znaczeniach – w zależności od kręgu językowego. Część trzecia podejmuje tytułowy wątek, będąc równocześnie miejscem rozważań nad możliwymi poziomami narracji, ze szczególnym uwzględnieniem tego, „kto mówi”, a „kto widzi” w komiksowej opowieści.

Czwarty rozdział, inaugurujący analizę oraz interpretację wybranych przez autorkę albumów, poświęcony został strategiom narracyjnym (metafikcja, autotematyzm czy metalepsja), przypominając także o najróżniejszych metodach kształtowania świata przedstawionego oraz możliwościach oferowanych przez nieme powieści graficzne. W części piątej autorka rozpatruje kwestię dotyczącą różnych koncepcji spójności opowiadania, odwołując się przy tym do – wywiedzionych z semiotyki oraz teorii komunikacji – kategorii sygnału i szumu. Kolejny segment stanowi wykładnię przywoływanych już metod analizy antropologicznej, umożliwiających dekonstrukcję mitów ponowoczesności. Ostatnia część przypomina natomiast o dalekosiężnych konsekwencjach zwrotu narratywistycznego w historii, zapraszając także do rozważań nad tożsamością narracyjną w niefabularnych opowiadaniach autobiograficznych.

Trzydzieści dziewięć utworów (sygnowanych nazwiskami takich twórców, jak Alison Bechdel, Enki Bilal, Daniel Clowes, Guy Delisle, Will Eisner, Neil Gaiman, Milo Manara, Moebius, Alan Moore, Art Spiegelman czy Chris Ware) oraz literatura przedmiotu obejmująca trzysta siedemdziesiąt jeden pozycji – „Narracja w powieści graficznej” to wymagająca, lecz przynosząca dużo satysfakcji lektura, będąca nieocenioną pomocą dydaktyczną, jak i przyczynkiem do dalszych transmedialnych/transdyscyplinarnych badań nad komiksem. Ale po książkę Kamili Tuszyńskiej z pewnością powinni sięgnąć także czytelnicy zainteresowani pogłębioną analizą dzieł współtworzących fenomen graphic novels, będących przecież jednym z najciekawszych przejawów postmodernistycznej narracji wizualnej. 
Kamila Tuszyńska: „Narracja w powieści graficznej”. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2015.