ISSN 2658-1086
Wydanie bieżące

15 czerwca 12 (372) / 2019

Paulina Zięciak,

W SZTUCE CZAS NIE ISTNIEJE? (IAIN ZACZEK: 'CHRONOLOGIA SZTUKI')

A A A
Publikacja „Chronologia sztuki” wydawnictwa Arkady to, jak sam podtytuł wskazuje, oś czasu kultury zachodniej od czasów prehistorycznych po współczesne. Takiej książki trudno szukać wśród opracowań dotyczących historii sztuki, gdyż nie opiera się ona na analizie dzieł sztuki oraz epok i nurtów historyczno-artystycznych. Praca pokazuje współistnienie historii i sztuki. Być może zestawienie nad wyraz oczywiste, jednak nie we wszystkich pozycjach aż tak wyraźnie zaznaczone.

„Wpływ na to, jak postrzegane są dziś całe gałęzie sztuk plastycznych, miał przypadek, jakim było ich przetrwanie” – pisze we wstępie do publikacji autor – Iain Zaczek. Pewnym regionom świata poświęcamy znacznie więcej uwagi, o innych mówimy mniej. Ale to nie dlatego, że sztuka Asyryjczyków, Babilończyków i Akadów to tylko pieczęcie cylindryczne, ale dlatego, że ich sztuka była po prostu mniej trwała i nie zachowała się do naszych czasów.

Dziś jednym z najpopularniejszych i najbardziej lubianych kierunków artystycznych na świecie jest impresjonizm. Ale impresjonizm nie mógłby zaistnieć bez poprzedzających go gałęzi sztuki ani bez okoliczności, w których postał. Dlatego „Chronologia sztuki” skupia się nie tylko na samym dziele, ale całym kontekście społecznym, politycznym i kulturowym go otaczającym. A nawet więcej – na konkretnych wydarzeniach historycznych.

Niniejsza publikacja została podzielona na pięć głównych (dość oczywistych) rozdziałów: starożytność i średniowiecze, renesans i barok, rokoko i neoklasycyzm, romantyzm i to, co później, epoka nowoczesna. W tych panelach nie ma jednak systematyzacji dzieł sztuki pod względem okresów, szkół i ruchów artystycznych. Pojawia się oś czasu, na której umiejscowiono najważniejsze prace artystyczne oraz wydarzenia historyczne. Dzięki temu widzimy jak wiele czynników miało wpływ na dzieło sztuki, możemy sobie ułożyć w głowie przebieg i rozwój twórczości poszczególnych artystów oraz metody ich tworzenia.

Na osi czasu pojawiają się tak zwane „klasyki” – najpopularniejsze dzieła sztuki, ale w tym kontekście możliwe jest odkrycie i poznanie ich nowych znaczeń. Patrzymy na te prace pod kątem wierzeń religijnych, odzwierciedlenia potęgi tworzących się (i upadających) imperiów, panujących władców i dynastii, wpływu grup społecznych (na przykład rycerstwa) oraz wynalazków. Możemy zaobserwować, jakie znaczenie dla sztuki miały wynalezienie drukarstwa, a później fotografii, rozwój plakatu czy ruchy rzemiosł artystycznych, takie jak Arts&Crafts. W tej książce patrzymy na dzieło sztuki nie tylko pod kątem tematu, ale również techniki. Przykładowo pada pytanie: jak zmieniła się sztuka po wynalezieniu malarstwa olejnego?

Doskonale sprawdzają się również rozdziały dotyczące tematów ikonograficznych. Omówiono temat motywu zwierzęcego od malarstwa jaskiniowego do Picassa, wątek miniatur z Ewangeliarzy, kwestię przedstawień świętych, obrazy piekła i obrazy konwersacji z wieku XVIII, kwestie Grand Tour i Land Art. Pojawia się także ciekawe zagadnienie dworca kolejowego jako katedry nowego wieku.

Zakres tematów jest różnorodny, przez co zostały one zaprezentowane w pigułce, ale z ogromną ilością doskonałej jakości ilustracji. Książka nie jest opasłym tomem, ale poręczną publikacją, którą można przeglądać wybiórczo w poszukiwaniu konkretnego zagadnienia. Może być próbą usystematyzowania naszej wiedzy lub impulsem do zapoznania się szerzej z dziejami sztuk plastycznych.

Redaktor wydania podkreśla, że starożytni nie zdziwiliby się, widząc dzieła nowoczesne, choć status malarza był wtedy zupełnie inny – artysta pełnił funkcje rzemieślnika. To daje do zrozumienia, że obraz, grupa artystyczna, nurt, a później cała epoka nie są pojedynczym bytem, ale pozostają osadzone w licznych kontekstach, nie tylko kulturowych. Ta książka doskonale to pokazuje.
Iain Zaczek: „Chronologia sztuki. Oś czasu kultury zachodniej od czasów prehistorycznych po współczesne”. Przeł. Bożena Mierzejewska. Wydawnictwo Arkady. Warszawa 2019.