„Teaching Ancient Greece. Lesson Plans, Vase Animations, and Resources” to kolejna, po „An Alphabetical Odyssey” i „What Would Hercules Do”, doskonała propozycja dydaktyczna z cyklu Our Mythical Childhoood. Publikacja pod redakcją Sonyi Nevin, zawiera serię interesujących materiałów, które z pełnym przekonaniem rekomenduję do wykorzystania podczas zajęć na temat szeroko pojętej kultury i tradycji antycznej.

Pierwsza część poświęcona jest starożytnym wazom, na których zachowane zostały liczne sceny nawiązujące do mitologicznych i historycznych wydarzeń. „Starożytne wazy greckie wazy przedstawiają szeroki zakres scen. Niektóre mity, postacie i scenariusze pojawiają się zdecydowanie częściej niż inne. Starożytni Grecy prezentowali na swoich wazach liczne wizerunki bogów i bogiń. Widać na nich także wielu mitycznych bohaterów, takich jak Herakles, który stał się bogiem po wykonaniu dwunastu prac, czy Tezeusz, którego często widzimy walczącego z Minotaurem. Sceny z wojny trojańskiej przedstawiają wiele obrazów Achillesa i Hektora, Odyseusza, Parysa i Heleny, Memnona – króla Etiopów, Pentesilei – królowej Amazonek i wielu innych. (…) Z czasem bardziej popularne stały się sceny z życia codziennego. Sceny ofiar, tkania, muzyków, sympozjów, teatru, seksu, polityki, sportu, opieki nad dziećmi i zabawy oraz zwierząt znajdujemy przede wszystkim na naczyniach czerwonofigurowych. Wojna jako motyw dekoracyjny nigdy nie wyszła z mody. (…) Choć wizerunki konkretnych postaci historycznych pojawiają się zdecydowanie rzadziej, jednym z godnych uwagi wyjątków, które na wazach można podziwiać, jest poetka Safona” (s. 50; przekład fragmentów recenzowanej książki – E.G.-P.).

Grecka poetka to jedna z kilku postaci, obok Dionizosa (patrona dzikiej natury i winnej latorośli), Iris (bogini tęczy rozpinającej siedmiobarwny łuk łączący ziemię z niebem) oraz Herkulesa z dzikiem erymantejskim, które opisane zostały na kartach omawianej publikacji. Poznajemy nie tylko ich historie i wszelkie detale utrwalone na przedstawiających je wazach. Ważną część stanowią informacje na temat samych waz. Poznajemy m.in. ich nomenklaturę i etymologię, kształty (np. amfora, hydria) czy style. Wśród tych ostatnich warto wymienić geometryczny, czarno- i czerwonofigurowy (zob. s. 48-50). Wazy – jako naczynia sensu stricto, podobnie jak przedstawione na nich wizerunki służą jako narzędzia dydaktyczne. Opracowane z grafikami prezentacje pomagają uczniom i uczennicom zapoznać się z bogatą tradycją ich tworzenia, a także lepiej poznać antycznych bohaterów i bohaterki. Publikacja zawiera ponadto kilka wariantów scenariuszy zajęć dydaktycznych.

Co ciekawe, uwzględnione zostały także lekcje, podczas których można stworzyć własne naczynia. Nie jest przy tym wymagana wcześniejsza znajomość tematu, wystarczą wyobraźnia i odrobina kreatywności. Potrzebne są m.in. terakotowa glina, nóż, wałek, taca, pędzle i oczywiście farba. Przydatne będą także narzędzia do wykonywania wyżłobień, takie jak wykałaczki czy rozłożone spinacze do papieru. Poprzez kontakt z gliną można zapoznać się z jej strukturą, przypomnieć sobie jej fizyczne i trójwymiarowe właściwości. Aktywność tego typu może zainteresować uczących się właściwie w każdym wieku, wystarczy, by osoba prowadząca zajęcia dostosowała zakres wymagań do poziomu wykonujących zadanie (zob. s. 63). Uczniowie i uczennice mogą kopiować wazy (np. przedstawione na prezentacji multimedialnej), przez co doskonalą umiejętność obserwowania i precyzyjnego odwzorowywania szczegółów. Przyczyni się to z kolei do lepszego poznania natury ceramiki, dzięki czemu proces jej zrozumienia stanie się mniej abstrakcyjny (zob. s. 65).

Nieco innym pomysłem jest wykorzystanie przedstawionych na wazach mitów do prac zespołowych. Przykład stanowi chętnie reinterpretowany współcześnie mit o Herkulesie. Tego typu zajęcia skierowane są dla uczniów i uczennic szkół podstawowych i średnich, którzy uczą się łaciny i kultury antycznej. Historie dotyczące Heraklesa traktuje się w tym przypadku jako źródło twórczej inspiracji, narzędzie do czytania tekstów pozwalające zrozumieć inną kulturę oraz jako materiał do ćwiczenia pisania, mówienia i prezentacji tekstów. „Projekt ma charakter interdyscyplinarny i obejmuje reinterpretację mitów, opisywanie przedstawionego w nich świata, wykorzystanie wiedzy o bohaterze jako źródła inspiracji do projektów artystycznych, literackich i językowych, a nawet jako materiał do zajęć matematycznych i przygotowanie do dyskusji na temat wartości promowanych przez dany mit” (s. 204). Osoby uczestniczące w zajęciach można podzielić na kilka grup, w ramach których będą koncentrować się na:

• stworzeniu mapy podróży Herkulesa wraz z komentarzem,


• graficznym przedstawieniu prac Herkulesa,


• wykorzystaniu mitu jako źródła inspiracji do zbudowania matematycznego modelu dwóch walk Heraklesa z Hydrą lernejską,


• reinterpretacji mitu o służbie Heraklesa na dworze królowej Omfale,


• poszukiwaniu mitycznych motywów o Heraklesie w literaturze angielskiej i francuskiej.

Celem wyżej wymienionych zajęć dydaktycznych jest przedstawienie zagadnień dotyczących starożytnego świata, znajdowanie odpowiednich miejsc i umiejętne wskazywanie ich na mapie, poznawanie stylów malowania waz z uwzględnieniem różnorodnych technik malarskich, próba wskazania podobieństw i różnic w sposobie postrzegania idei heroizmu w czasach antycznych i współcześnie, rozwijanie umiejętności językowych oraz zdolności pracy w grupie (zob. s. 203-204).

Nauka starożytności może również odbywać się z zastosowaniem zbiorów muzealnych, czemu także poświęcony jest jeden z rozdziałów publikacji (zob. s. 219-229). W przypadkach, kiedy nie ma możliwości, by udać się z uczniami na wycieczkę i na własne oczy zobaczyć bogactwo antycznych waz wystawionych na ekspozycjach, można skorzystać z wersji online. Wśród zaproponowanych w książce miejsc, które można „odwiedzić” online, warto wymienić np. kolekcje Muzeum Brytyjskiego w Londynie, Narodowego Muzeum Archeologicznego w Atenach czy The Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (zob. s. 219-220).

Zajęcia, zarówno na ekspozycjach, jak i w przestrzeni online, kształcą młodszych i starszych w wielu aspektach. Poznajemy nie tylko zagadnienia dotyczące starożytności, ale potrafimy spojrzeć na nie ze współczesnej perspektywy. Kto z nas w dzieciństwie nie lepił figurek czy naczyń z plasteliny? Wielu z pewnością chętnie sięgnęłoby po glinę i, puszczając wodze fantazji, stworzyło nietuzinkowe dzieła. Poprzez dotyk, dokładne przyjrzenie się naukowym obiektom, poznajemy ich naturę, a tego typu doświadczenia – poprzez swoją wyjątkowość i brak schematyczności – pozwalają lepiej zachować je w pamięci. Tym samym nauka staje się nie tylko przyjemniejsza, ale – co ważne – skuteczniejsza i przynosi lepsze efekty.

Zaproponowane w publikacji rozwiązania uważam za bardzo trafne i warte polecenia. Ich zakres jest niezwykle szeroki i choć w książce – ze względu na jej oczywiste ograniczenia objętościowe – wskazanych zostało tylko kilka przykładów postaci, do których można się odwoływać, zaproponowane wzorce można z identyczną skutecznością przenieść także na inne motywy i starożytne mity. To droga nie tylko do ich poznania i zapamiętania, to droga, która gwarantuje chęć poszerzania horyzontów i sięgania po zupełnie nowe treści. Lekturę polecam nie tylko osobom, które uczą o starożytności czy badają zagadnienia z nią związane, ale każdemu, komu wiedza o starożytności nie jest obojętna. W czasach, kiedy nieustannie trwają debaty o przydatności języków klasycznych w procesie nauczania, wydaje się to szczególnie ważne.

„Teaching Ancient Greece. Lesson Plans, Vase Animations, and Resources”. Red. Sonya Nevin. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa 2024 [seria: Our Mythical Childhood].