Stan Wojciechowski, urodzony w 1902 roku dwudziestoośmioletni absolwent szkoły technicznej w Breslau, opuszcza rodzinny Przemęt i przybywa do Berlina, gdzie (dzięki rekomendacji dalekiego kuzyna) rozpoczyna pracę jako kreślarz. Ale rozświetlona neonami metropolia będąca domeną szeroko rozumianego postępu (automat sprzedający kiełbaski to zaledwie skromny wyimek z listy doniosłych innowacji) okazuje się dla milczącego outsidera istną pułapką.

Bo cierpiący na zespół stresu pourazowego narrator nie potrafi odnaleźć swojego miejsca w tej dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Samotnie przemierzając berlińskie ulice, Stan szuka ucieczki w aktach przemocy: walka z miejscowym elementem przestępczym pomaga choć na chwilę zapomnieć o bólu i poczuciu winy. Czy znajomość z Anne pozwoli protagoniście uwolnić się od prywatnych demonów?

Inspiracją „Dum-dum” Łukasza Wojciechowskiego – architekta, kuratora, projektanta wystaw oraz twórcy komiksów („Ville Nouvelle”, „Soleil Mécanique”) – były dwie fotografie datowane na rok 1917 (skądinąd dołączone do omawianego dzieła). Pierwsza przedstawia pradziadka autora, Kazimierza Wojciechowskiego, zranionego w lewą dłoń tytułowym pociskiem. Drugie zdjęcie dokumentuje natomiast pogrzeb Stanisława Wojciechowskiego (brata Kazimierza); szeregowego strzelca 11 Kompanii Rezerwowego Pułku Piechoty nr 52.

Kreując alternatywną linię życia zmarłego kombatanta, autor snuje introspektywną, przetykaną reminiscencjami narrację (vide: pobyt w okopach czy okoliczności śmierci starszego brata) stawiającą pytania o sens postępu oraz konsekwencje dynamicznej modernizacji w kontekście ludzkich życiorysów przełamanych przez wojenne pandemonium. Stan jest bowiem jedną z wielu ofiar wpadających w tryby militarnej, szpitalnej i wielkomiejskiej machiny. Machiny, która już szykuje się do kolejnej wojny.

Utrzymany w czarno-białej poetyce komiks Wojciechowskiego zrealizowany został za pomocą programu AutoCAD. Dzięki temu także na polu designerskim „Dum-dum” generuje dodatkowe znaczenia, zaś wplatane w tok narracji (maksymalnie uproszczone) kadry pochodzące z takich filmów jak „Gabinet doktora Caligari” (1920), „Zmęczona śmierć” (1921) czy „Ludzie w niedzielę” (1930), ale także reprodukcje dzieł sztuki („Mechaniczna głowa” Raoula Hausmanna) oraz minimalistyczne rekonstrukcje konkretnych budynków (Kempinski Haus, Kino Babylon, Berolinahaus, kościół na Hohenzollernplatz) w sugestywny sposób pomagają odtworzyć klimat epoki.

Posiadający horyzontalny układ stron, zamknięty w miękkiej oprawie album „Dum-dum” to precyzyjnie skonstruowana, przejmująca mikrohistoria, której silnie zgeometryzowany aspekt formalny w ciekawy sposób wzmacnia ładunek emocjonalny, jakim rezonuje ten kameralny bądź co bądź utwór.

Łukasz Wojciechowski: „Dum-dum”. Kultura Gniewu. Warszawa 2025.