Od dekad notujemy alarmujące statystyki dotyczące populacyjnego zdrowia psychicznego. Depresja i zaburzenia lękowe są konsekwentnie wskazywane jako istotne czynniki upośledzenia funkcjonowania na równi lub w wyższym stopniu niż większość zaburzeń zdrowia somatycznego. Obserwacje te idą w parze z nikłym wzrostem w zakresie rozumienia i leczenia tych zaburzeń. Liczba badań i propozycji klinicznych interwencji stale rośnie, jednak wiedza o tym, które oddziaływania i w jakich warunkach udzielane są skuteczne, okazuje się rozczarowująco niska. Nie oznacza to, iż dzisiejsza psychiatria czy psychoterapia nie zna technik skutecznych, dających istotne statystycznie wskaźniki poprawy lub remisji. Sęk w tym, że skuteczność pojedynczych technik czy podejść nie przekłada się na znaczącą poprawę funkcjonowania psychicznego w rozumieniu populacyjnym. Stale podejmowane są wysiłki, by z zakresu podejść i dostępnych technik interwencyjnych budować takie modele terapeutyczne, które wykażą większą specyficzność i czułość u pacjentów. Takie cele przyświecają nurtowi integracyjnemu w psychoterapii, który przez wielu jest postrzegany jako nadzieja pomocy psychologicznej w przyszłości.

Integracja w psychoterapii, a szerzej w zdrowiu psychicznym i jego wspieraniu, to wielowymiarowy proces, w którym spotykają się zarówno syntezy teoretyczne, jak i protokoły łączenia technik. Integracja taka musi brać także pod uwagę kontekst stosowania interwencji, w tym okres rozwojowy pacjenta. W kontekście procesu rozwojowego specyficzne – a być może i szczególnie istotne z punktu widzenia prewencji – znaczenie ma okres dzieciństwa i adolescencji. Dynamiczne zmiany tych okresów, a także stale i szybko zmieniający się kontekst procesów rozwojowych (np. ewolucja internetu) powodują konieczność dodatkowego włączenia w rozumienie psychopatologii wiedzy o zdrowym rozwoju w biegu życia.

Psychoterapia dzieci i młodzieży jest istotnym wyzwaniem także o charakterze społecznym. Wspieranie zdrowych procesów uczenia się i socjalizacji może być równie istotne, co interweniowanie w sytuacji znaczącego odchylania się od wzorca rozwojowego. Wyzwanie stojące przed przedstawicielami nurtu psychoterapii integracyjnej skierowanej do dzieci i młodzieży okazuje się zatem szczególnie złożone, a jego podjęcie – niezwykle cenne dla społeczeństwa.

Znakomite polskie badaczki i praktyczki: Iwona Grzegorzewska, Agnieszka Słopień i Agata Dutkiewicz, podjęły wyzwanie stworzenia ram integracyjnej psychoterapii dzieci i młodzieży w pierwszym tomie monografii opublikowanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Bez wahania można określić to przedsięwzięcie, ale i jego dotychczasowe efekty, jako monumentalne. Autorki analizują zagadnienia integracji w psychoterapii, pozwalając polskiemu czytelnikowi na prześledzenie najnowszych doniesień i prób w tym zakresie. Następnie dyskutują to, co wiemy o zdrowym rozwoju podstawowych funkcji i kompetencji u dzieci i młodzieży, by na tym tle zdefiniować psychopatologię rozwojową, do której – wcześniej lub później – odnosi się niemal każdy proces terapeutyczny. Z syntetycznego opisu podstawowych modalności terapeutycznych, które znajdują zastosowanie w pracy z dziećmi, młodzieżą i ich wychowawczymi środowiskami, budują badaczki platformę do propozycji autorskich w zakresie ich integracji. Następnie wskazują liczne przykłady takiej integracyjnej pracy w różnych momentach procesu diagnostycznego i interwencyjnego, opierając się m.in. na transteoretycznych modelach zmiany. Wykonana przez autorki praca – a przecież to dopiero pierwszy tom całego projektu – może robić olbrzymie wrażenie z uwagi na umiejętność budowania mostów między licznymi, nierzadko terminologiczne odległymi modelami, a jednocześnie biegłość w aktualnej literaturze przedmiotu. Zaznaczyć warto, iż biegłość ta dotyczy także zagadnień testowania rozwiązań integracyjnych.

Opracowanie „Psychoterapia dzieci i młodzieży w ujęciu integracyjnym” wydaje się być absolutnie nieodzowną lekturą dla wszystkich specjalistów zajmujących się wspieraniem zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, ale i osób dorosłych, zważywszy na rolę doświadczeń wczesnodziecięcych dla problemów zgłaszanych w dorosłości. Książka ta ma liczne walory metodologiczne, pokazując, na czym może polegać integracja wiedzy w ogóle (a zatem proces zachodzący w indywidualnym umyśle specjalisty, nie tylko w nauce) i czym różni się ona od eklektyzmu. Praca jest też dobrym opracowaniem syntetycznym z psychologii rozwoju i psychopatologii rozwoju. Dodatkowo stanowi świetny materiał treningowy dla początkujących i doświadczonych terapeutów. To ten typ pracy, za którą środowisko jest szczególnie wdzięczne: opracowanie otwierające nowe tory w realistycznej integracji wszystkich środków, którymi dysponujemy, by w zrównoważony i spójny sposób wspierać rozwój ku kształtowaniu zdrowej psychiki i odporność na wyzwania dorosłości.

Iwona Grzegorzewska, Agnieszka Słopień, Agata Dutkiewicz: „Psychoterapia dzieci i młodzieży w ujęciu integracyjnym. Od teorii do praktyki. Tom 1”. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2025.